Boolli daandii irraa akka duuchamu ykn balfi akka kaafamuuf sagantaa qabsiisuu, ykn wanti nama jeequ tokko ollaa keessan keessatti akka hin jalqabamne dhorkuu yaaluu mee yaadaa.
Waajjira Bulchiinsa Magaalaa wajjin falmuun ofuma isaatiinuu ulfaataadha. Jiraattota Magaalaa Kaansas 20 keessaa tokko kanneen Afaan Ingiliffaa sirriitti hin dubbanneef immoo, kun gochaan waan hin danda'amne ta'uu danda'a.
Qorannoon Hawaasa Ameerikaa kan Biiroo Lakkoofsa Uummataa Yunaayitid Isteetis (U.S. Census Bureau’s American Community Survey) akka tilmaamutti Jiraattota Magaalaa Kaansas 50,000 ol ta'an mana keessatti afaan Ingiliffaan alaa dubbatu, kunis uummata magaalaa kanaa keessaa harka kudhan keessaa tokko ol ta'a. Naannoo 20,000 kan ta'an dandeettii afaan Ingiliffaa daangeffamaa qabu.
Maatiiwwan kanneen keessaa muraasaaf, ijoolleen afaan Ingiliffaa dubbatan warra isaaniitiif iimeelii hiikuu fi bilbilaan dubbachuu qabu ta'a. Maatiiwwan kanneen keessaa hedduun isaanii tajaajila magaalaa barbaaduu dhiisu.
Dambiin magaalaa Magaalaa Kaansas kan Mana Marii Magaalaatiin raggaasifame kana jijjiiruuf kaayyeffate. Dandeettii hiikkaa afaanii magaalattii babal'isuu fi qaawwa bulchiinsa naannoo fi hawaasa godaantotaa fi baqattotaa garaagaraa Magaalaa Kaansas gidduu jiru cufuuf waajjira tajaajila afaanii argachuu ni hundeessa.
Garuu qaawwa afaanii cufuun baasii guddaa gaafata. Jiraattonni Magaalaa Kaansas afaanota 100 ol dubbatu. Galmee hunda gara afaan hundaatti hiikuun immoo? Kun hin ta'u.
Kanaa mannaa, magaalattiin rakkoo kanaaf dursa kennitee madaaluudhaan galmeewwan kamfa'i, fakkeenyaaf, kallattiin gara afaan Ispeeniitti hiikamuu akka qaban, akkasumas afaanonni kamfa'i baay'ina uummataa xiqqaa bakka bu'uu isaaniitiin yeroo fi baasii hiikkaatiif hin madaalle murteessiti.
Dambiin magaalaa tajaajila afaanii argachuu Magaalaa Kaansas maal akka hojjetu
Dambiin magaalaa Kantiibaa Bakka Bu'aa (Mayor Pro Tem) Ryana Parks-Shaw dhiyeessan, magaalattiin sagantaa haaraa kana akka hoogganuuf qondaala tajaajila afaanii argachuu KC akka qacartu dirqisiisa. Sana booda qondaalli sun karoora Mana Marii Magaalaatiif dhiyeessuuf ji'a sadii qabaata.
Boodarra, waajjirichi hiikkaa barreeffamaa, hiikkaa afaanii fi hirmaannaa hawaasaa irratti kan xiyyeeffatan yoo xiqqaate namoota afur ni qacara. Waajjirichi qorannoo KC Tenants fi Advocates for Immigrant Rights and Reconciliation gaggeessan irratti hundaa'uun kan qophaa'u ta'a.
Sagantichi kanneen armaan gadii of keessatti qabachuu danda'a:
- Weebsaayitii magaalattii fi odeeffannoo murteessoo ta'an, kanneen akka gorsa fayyaa hawaasaa hatattamaa ykn gorsa bishaan danfisuu, gara afaanota 10tti hiikuu.
- Walgahiiwwan Mana Marii Magaalaa irratti afaanota 200f hiikkaa afaanii afaaniin kennuu ykn gaaffii dhiyaatu irratti hundaa'uun sanada magaalaa kamiyyuu hiikuu.
- Hojjettoota magaalaatiif dandeettii aadaa hubachuu fi akkamitti tajaajila hiikkaa afaanii akka fayyadaman irratti leenjii kennuu.
Jiraattonni afaan Ispeenishii fi Sawaahilii dubbatan yeroo dhaddacha baajataa waggaa kanaa yaalii taasifamu irratti hirmaachuu danda'u. Yoo gaariitti adeeme, hojmaata idilee ta'uu danda'a.
Xalayaan dabarsa baajataa — kan bulchaan magaalaa baajata sana gabaabsee dhiyeessuu fi qabxiiwwan ijoo ibsuuf barreesse — gara afaan Ispeenishii fi Sawaahilii lachuutti ni hiikama. Waraqaaleen beeksisaa dhaddacha bara kanaa beeksisanis akkasuma ni hiikamu. Namoonni walgahicha irratti argaman mariin baajataa sun battaluma sanatti gara afaanota lamaan kanneen keessaa tokkootti akka hiikamuuf meeshaa hiikkaa afaanii dursanii qabachuu ni danda'u.
“Baajanni keenya sanada naamusaa ti,” jedhan miseensi mana marii Andrea Bough, kan Aanaa 6ffaa guutummaatti bakka bu'an. “ isaan (jiraattonni) adeemsa kana keessatti guutummaatti akka hirmaatan gochuun baay'ee barbaachisaadha.”
Dambii magaalaa kun mindaa, tajaajila hiikkaa fi teeknooloojii kan akka meeshaalee hiikkaa afaanii uwwisuuf baasii doolaara 900,000 gaafata.
Sagantichi yommuu guddatu, duula qorannoo fi hirmaannaa ji'oota hedduu fudhate kan KC Tenants fi Advocates for Immigrant Rights and Reconciliation (AIRR) gaggeessan irratti hundaa'a. Yaadni imaammataa isaanii asitti maxxanfameera.
Guraandhala 22, dambii magaalaa kun sagalee 12-1n darbeera, miseensa mana marii Nathan Willett qofaatu "lakki" jedhee sagalee kenne. Dambii magaalaa kun, Kansas City Police Department tajaajila afaanii argachuu babal'isuuf imaammata walfakkaatu akka fudhatu yaada dhiyeessuuf fooyyeffameera.
Magaalaa Kaansas qorannoo al-idilee tajaajila afaanii ishee irratti gaggeeffame kufee jira
Birraa darbe, gareen tole-oomaa tokko ergama dhoksaa tokko fudhatanii turan.
Isaan wantoota akka balfi kaasuu, kaffaltii bishaanii, talaallii fi paarkii qabsiifachuu irratti gargaarsa gaafachuuf kutaawwan hojii Magaalaa Kaansas gara kudha lama ta'aniif bilbilanii fi iimeelii ergan.
Warri tole-oomaan bilbilan kun Afaan Ispeenish ykn Afaan Poorchugaal qofa dubbachuu danda'u turan.
Akka qajeelfamaatti, hojjettoonni magaalaa bilbila gara nama afaan hiikuutti dabarsuu ni danda'u. Garuu KC Tenants sirni kun hammam akka hojjetu beekuu barbaade.
Yaaliiwwan Afaan Ispeenish shan keessaa tokko qofaatu milkaa'e. Warri Afaan Poorchugaaliin bilbilan immoo caalaatti rakkatan — bilbila bilbiluu 13 keessaa tokko qofaatu milkaa'e.
“Namoonni yeroo tokko tokko haala baay'ee badaa ta'een keessummeeffaman,” jedhe Tadeo Weiner Davis, geggeessaa KC Tenants kan qorannoo kana qopheesse. “Bilbilli irratti cufamuu, dagatamuu, waajjira keessatti asii fi achi darbatamuutu ture.”
KC Tenants fi AIRR imaammata magaalota biroos qorataniiru, akkasumas hirmaannaa hawaasaa qopheessaniiru. Waliigalaan, namoonni 400 ol sagantaalee hirmaannaa hawaasaa isaanii irratti kan hirmaatan yoo ta'u, afaanota kudhanootaan lakkaa'aman bakka bu'aniiru.
Gareewwan kun hojjettoonni jahaa hanga saddeetii akka qacaraman yaada dhiyeessan; kunis namoota walga'iiwwan uummataa irratti tajaajila afaan hiikuu muraasa kennuu danda'anii fi kutaawwan hojii akkamitti godaantota waliin akka hojjetan gorsan dabalata.
Akkasumas magaalaan afaanota kamiif dursa kennuu akka qabdu murteessuuf madda odeeffannoo garaagaraa akka fayyadamtu yaada dhiyeessu.
Fakkeenyaaf, Afaan Faransaay Magaalaa Kaansas keessatti afaan baay'inaan dubbatamu sadarkaa afraffaa irra jira, garuu namoonni Afaan Faransaay dubbatan irra jireessi isaanii Afaan Ingiliffaas sirriitti dubbatu. Gama biraatiin, magaalaa Afaan Ingiliffaa dursa kennitu keessatti namoonni Afaan Ispeenish, Sawaahilii fi Viyeetinaam dubbatan lakkoofsaan hedduu ta'an hiikkaa barreeffamaa fi afaanii caalaatti barbaachisa.
Bu'a-qabeessummaa fi baasii qusachuu walitti fiduu
Gatiin hiikkaa afaanii baay'ee ol'aanaa waan ta'eef, sanadaa fi fuula weebsaayitii hunda Google Translate qofaan hiikuun nama hawwisiisa — garuu magaalonni Yuunaayitid Isteets keessa jiran tokko tokko gocha kana ifatti ni dhorku.
“Kun hiikkaa gahumsa qabu ta'uu qaba,” jette Mary Allison Joseph, hooggantuun garee haqa afaanii KC Tenants. “Google Translate hiikkaa gahumsa qabu miti.”
Sirna godaantota Ameerikaa keessatti, hiikkaan dogoggoraa iyyannoon koolugaltummaa akka hin fudhatamneef sababa ta'eera. Koolugaltuu gaafattuun tokko iyyannoo ishee irratti abbaa ishee kan ishee miidhu “mi jefe” jettee waamte, garuu yeroo sagantaan AI jecha jechaan gara “hoogganaa koo” jedhutti hiike, gaaffiin koolugaltummaa ishee ni kufiifame.
Fakkeenyaaf, akeekkachiisni bishaan danfisuu dogoggoraan hiikame fayyaa uummataa balaarra buusuu danda'a. Magaalaa Kaansas amma marsariitii ishee irratti hiikkaa maashinii fayyadamaa jirti. Kun nama hiikuuf kaffaluu caalaa baay'ee rakasa.
Baajata 2024–2025 keessatti, KC Tenants fi AIRR waajjira kanaaf hojjettoota, waliigalteewwanii fi teeknooloojiidhaaf kaffaluuf baajata doolaara miiliyoona 1.5 akka kennamu yaada dhiyeessu. Sagantaa amma jiru jalatti, Magaalaa Kaansas Kutaa Fayyaa qofaaf hiikkaa afaaniitiif doolaara 28,000 baasti. Dambii magaalaa kun kutaalee magaalaa hedduudhaaf baasii walfakkaataa dabala.
Galmeewwan Mana Marii Magaalaa fi sanadoota mootummaa dhibbaan lakkaa'aman kanneen waggoota kurnan hedduu dura turan waan jiraniif, baasiin isaa baay'ee miidhaa kan geessisu ta'uu danda'a.
Joseph hiikkaan afaanii kutaalee hojiitiif osoo sirriitti itti hin yaadin waan akka hojiitti lakkaa'amu qofa akka ta'u hin barbaadu jette. Kutaan hojii tokko waraqaa beeksisaa gara Afaan Sawaahilitti hiikuu danda'a, garuu kun Afaan Sawaahiliin bilbila bilbiluu simachuuf qophaa'eera jechuu miti.
“Karoorri raabsaa maali?” jette. “Odeeffannoon sun dhugumaan namoota bira gahuu isaa mirkaneessuuf, hawaasa afaan sana dubbatu keessatti ergamtoota amanamoo waliin hariiroo uumtaniittuu?”
Hojjettoonni haaraan kun haala salphaa ta'een qabeenya gara bakka barbaachisutti qajeelchuu danda'u. Fakkeenyaaf, hojjettoonni kun odeeffannoo Kutaa Bishaanii irraa argamu karaa hundarra gaarii ta'een akkamitti akka qoodan baruuf hawaasa Somaalee qunnamuu danda'u.
Weiner Davis, kan odiitii tajaajila magaalaa hoogganaa turte, jiraataan Magaalaa Kaansas hundi tajaajila magaalaa qarshii gibira isaaniitiin deeggaramuutti fayyadamuuf mirga qaba jette.
“Kaayyoon keenya inni guddaan,” jette, “Magaalaa Kaansas dhugumaan dimookiraasii aadaa hedduu fi afaan hedduu qabdu jedhanii waamuu danda'uudha.”
Oduun kun jalqaba kan maxxanfame Kansas City Beacon, miseensa waliinii kan KC Media Collective.