“Kimeitwa kazini.”
Hata lilipotamkwa kwa sauti ya baba yake, neno hilo lilimpiga Johnathan Duncan kama ukuta wa matofali katika siku yenye ubaridi ya Oktoba mwaka 2005.
Kikosi cha 161st Field Artillery cha Kansas National Guard, ambacho ni kikosi cha Duncan, kilikuwa kimeitwa kwenda kuhudumu nchini Iraq.
“Wazo langu la kwanza lilikuwa, ‘Nitakufa,’” alisema.
Angelazimika kutimiza ahadi aliyoitoa akiwa na umri wa miaka 17 akitafuta njia ya kulipia chuo kikuu, wakati vita vya pili vya Iraq vilipodhaniwa kuwa mwendelezo wa haraka wa Operation Desert Storm.
“Watu wengi walisema, ‘Ungeweza kwenda Canada,’” alisema. “Lakini nilisema nitafanya jambo fulani, na kwa sababu tu sikubaliani nalo, haimaanishi kwamba sitalifanya.”
Utumishi nchini Iraq
Mwaka mmoja na nusu baadaye, Spc. Duncan alikuwa kwenye sehemu ya nyuma ya gari la Humvee, akiendesha bunduki ya rashasha ya M240. Kazi yake ilikuwa kupiga doria karibu na Convoy Support Center Scania, takriban maili 45 kusini mwa Baghdad.
“Tulikuwa tunasafiri kwenda na kurudi kwenye MSR (Njia Kuu ya Ugavi), ambayo ni barabara kuu ya njia nne, tukitafuta IEDs (mabomu yaliyotengenezwa kienyeji),” alisema. “Ilikuwa ni kumulika kwa tochi kubwa na kunywa Monster (kinywaji cha kuongeza nguvu) zote nilizoweza kupata ili nisife.”
Duncan alisema wazo la kifo halikuwahi kutoka akilini mwake, lakini kufikia wakati huo alikuwa amekubali ukweli kwamba angekufa. “Nilikuwa nimeridhika na hilo.”
Hali hii ilikuwa tofauti kabisa na kusoma masomo ya biashara katika Kansas University au kukua huko Newton akiwa mtu aliyejieleza kama “mchekeshaji wa darasani.”
Wapiganaji walifyatua roketi za Katyusha kwenye Convoy Support Center. Msafara wa Duncan wa magari matatu ya Humvee ulikimbia kujibu shambulio hilo, na kuingia kwenye mtego uliopangwa kikamilifu.
Mfululizo wa mabomu matatu ya IED ulilipuka. Shaba iliyoyeyuka ilikata chuma kigumu cha gari hilo “kama siagi.”
Shambulio hilo liliwarudisha nyumbani wanajeshi saba kutoka kwenye zamu yao ya oparesheni, mmoja akiwa amepoteza taya, na mwingine mguu.
Na lilimuua rafiki yake Duncan, Staff Sgt. David Berry, aliyekuwa anaendesha gari la Humvee lililokuwa mbele ya Duncan.
“Baada ya kila kitu kuisha, nilitaja majina yao yote, kile kilichowapata na kusema tu, ‘Kwa nini? Kwa nini hili lilipaswa kutokea? Kwa nini tuko hapa?'”
•••
Miaka sita baadaye, Duncan ameketi katika mazingira tofauti kabisa kwenye mkahawa wa kahawa huko Lawrence. Amevaa kofia ya besiboli ya Kansas City Monarchs, sweta ya sufu na viatu vya Adidas.
Hana alama zozote zinazoonekana mwilini, lakini tabasamu lake la uchangamfu linatoweka anapokumbuka tukio hilo. Ananyamaza, anafuta miwani yake, kisha anaendelea.
Ni kovu; litabaki hapo daima,” anasema. “Lile lilipaswa kuwa gari langu.”
Kubonyeza kitufe cha kucheza
Duncan alisema alirudi Kansas kutoka kwenye utumishi wake wa kijeshi, bila kuwa na mwelekeo wowote au hisia ya kuwa sehemu ya jamii. Hakuwahi kukubaliana na vita hivyo na akaanza kukatishwa tamaa.
“Watu walikuwa wananishukuru kwa kulinda uhuru wao,” alisema. “Sikulinda uhuru wa mtu yeyote. Kitu pekee nilichokuwa nikimlinda ni mtu aliyekuwa upande wangu wa kulia na mtu aliyekuwa upande wangu wa kushoto ili nisife.”
Alikuwa akipata mshtuko wa hofu akiwa mbele ya watu. Kwenye baa, mara nyingi alikuwa akikaribia kuingia kwenye ugomvi. Hali za kujishuku kupita kiasi na wasiwasi zilimtesa. Alisema alipata shida kuzoea maisha ya kiraia ambayo hakuweza tena kuhusiana nayo.
“Ilikuwa vigumu kuendeleza tena maisha yako wakati ulifikiri yamekwisha,” alisema.
Duncan hatimaye alitafuta matibabu ya kisaikolojia pamoja na ushirika wa wanajeshi wenzake wa zamani kupitia College Veterans Association na Veterans of Foreign Wars.
Wanajeshi wengine waliopigana vitani walielewa. Walichukia vita kama alivyochukia yeye, ubaya wake, na ukosefu wake wa maana, alieleza.
Walikunywa pamoja, walizungumza pamoja na kushirikishana mizigo yao. Alikumbuka usiku aliomnyang'anya bastola ya kaliba .45 iliyokuwa na risasi mwanajeshi mwingine wa zamani aliyekuwa akijirudia kumbukumbu za kutisha za vita.
“Aliniambia, ‘Nisingekuwa hai leo kama isingekuwa kwa ajili yako na CVA.’ Hilo lilinigusa sana, na tangu wakati huo nikajisemea, ‘Ninahitaji kufanya hivi. Ni nani mwingine atakayefanya hivi?’”
Duncan sasa anajaribu kuwasaidia wanajeshi wengine wa zamani kwa kujihusisha na masuala ya wanajeshi wa zamani au kupitia shughuli za huduma kwa jamii. Alisema kuwa ikiwa anaweza kuwasaidia wengine, anaweza kuyapa thamani maisha ambayo hakuwahi kufikiri angekuwa nayo.
•••
Leo hii Duncan, mwenye umri wa miaka 27, anafanya kazi kama meneja wa mauzo katika Lawrence Sign Up. Alihitimu kutoka KU na shahada ya Kiingereza. Atachukua nafasi ya makamu kamanda mdogo katika Lawrence VFW Post 852 mwezi Julai.
Atatumia Siku ya Kumbukumbu (Memorial Day) kwa utulivu katika ukumbi wa VFW. Hamlaumu mtu yeyote kwa kwenda ziwani au kufurahia siku ya mapumziko. Alisema kuwa hatarajii shukrani yoyote kwa utumishi wake. Lakini ana ombi moja ambalo alitaka kulifikisha.
“Kile ambacho watu hawafikirii ni gharama ya vita,” alisema. “Una maveterani wote hawa wa vita ambao wameona mambo ya kutisha zaidi unayoweza kufikiria. Kama ungechukua muda kufikiria uzito ambao watu waliotumikia nchi wanabeba na wanaendelea kubeba, hiyo ingekuwa ya kutosha kwangu. Wanabeba uzito huo kimya kimya. Na wanabeba kwa heshima.”