“စစ်မှုထမ်းရန် ဆင့်ခေါ်ခံရပြီ။”
ဖခင်ဖြစ်သူ၏ အသံဖြင့် ပြောလိုက်သည့်တိုင် ထိုစကားလုံးသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၏ အေးမြသောနေ့တစ်နေ့တွင် Johnathan Duncan အား အုတ်တံတိုင်းတစ်ခုနှင့် တိုက်မိသကဲ့သို့ ပြင်းထန်စွာ ရိုက်ခတ်သွားခဲ့သည်။
Duncan ၏ တပ်ဖွဲ့ဖြစ်သော Kansas National Guard ၏ 161st Field Artillery (၁၆၁ ခုမြောက် ကွင်းဆင်းအမြောက်တပ်) ကို အီရတ်နိုင်ငံတွင် စစ်မှုထမ်းရန် ဆင့်ခေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
“ကျွန်တော့်ရဲ့ ပထမဆုံးအတွေးကတော့ ‘ငါတော့ သေတော့မှာပဲ’ ဆိုတာပါပဲ” ဟု သူက ပြောသည်။
ဒုတိယအကြိမ် အီရတ်စစ်ပွဲသည် Operation Desert Storm ၏ လျင်မြန်သော နောက်ဆက်တွဲစစ်ပွဲတစ်ခုသာ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည့်အချိန်က ကောလိပ်ကျောင်းစရိတ်ရှာရန် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် သူပေးခဲ့သော ကတိကို သူတည်ရတော့မည်ဖြစ်သည်။
“လူတော်တော်များများက ‘မင်း ကနေဒါကို ထွက်သွားလို့ရခဲ့တာပဲ’ လို့ ပြောကြတယ်” ဟု သူက ပြောသည်။ “ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်လုပ်မယ်လို့ ပြောခဲ့ပြီးပြီ၊ ဒီကိစ္စကို ကျွန်တော် သဘောမတူရုံနဲ့ပဲ ကျွန်တော် မလုပ်တော့ဘူးလို့ မဆိုလိုပါဘူး။”
အီရတ်တွင် စစ်မှုထမ်းဆောင်ခြင်း
တစ်နှစ်ခွဲအကြာတွင် Spc. Duncan သည် Humvee ကားနောက်ပိုင်းတွင် စီးနင်းပြီး M240 စက်သေနတ်ကို ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။ သူ၏တာဝန်မှာ ဘဂ္ဂဒတ်မြို့၏ တောင်ဘက် ၄၅ မိုင်ခန့်အကွာရှိ Convoy Support Center Scania အနီးတွင် ကင်းလှည့်ရန် ဖြစ်သည်။
“ကျွန်တော်တို့ဟာ လေးလမ်းသွား အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဖြစ်တဲ့ MSR (အဓိကထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်း) အတိုင်း အတက်အဆင်း သွားလာပြီး IED (လက်လုပ်မိုင်းများ) ကို ရှာဖွေခဲ့ကြပါတယ်” ဟု သူက ပြောသည်။ “အဲဒါဟာ မီးမောင်းထိုးပြီး ရှာဖွေတာမျိုးဖြစ်ပြီး၊ ကျွန်တော် မသေရအောင် ရနိုင်သမျှ Monster (စွမ်းအင်ဖြည့်အချိုရည်) တွေကို သောက်ခဲ့ရတာပါပဲ။”
သေခြင်းတရားသည် သူ၏စိတ်ထဲမှ တစ်ခါမျှ ထွက်မသွားခဲ့ကြောင်း Duncan က ပြောခဲ့သော်လည်း ထိုအချိန်တွင် သူသေရမည်ဟူသော အချက်ကို သူလက်ခံခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ “အဲဒါကို ကျွန်တော် အေးအေးဆေးဆေး လက်ခံနိုင်ခဲ့ပါတယ်။”
၎င်းသည် Kansas University တွင် စီးပွားရေးဘာသာရပ် အတန်းများ တက်ရောက်ခဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် Newton မြို့တွင် ကြီးပြင်းလာစဉ် မိမိကိုယ်ကိုယ် “အတန်းထဲမှ လူပြက်” ဟု ဖော်ပြခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ခြင်းတို့မှ များစွာကွာခြားသော အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
လက်နက်ကိုင်များက Convoy Support Center သို့ Katyusha ဒုံးကျည်များဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြသည်။ Duncan ၏ Humvee သုံးစီးပါသော ယာဉ်တန်းသည် တုံ့ပြန်ရန် အလျင်အမြန် သွားရောက်ခဲ့ရာ “စာအုပ်ထဲကအတိုင်း” စနစ်တကျ စီစဉ်ထားသော ခြုံခိုတိုက်ခိုက်မှုအတွင်းသို့ မောင်းနှင်ဝင်ရောက်သွားခဲ့သည်။
IED ဗုံးသုံးလုံး ဆက်တိုက် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ အရည်ပျော်နေသော ကြေးနီများသည် ယာဉ်၏ သံချပ်ကာကို “ထောပတ်ကဲ့သို့” ဖြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။
ထိုတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်သည် ခုနစ်ဦးသည် စစ်မှုထမ်းတာဝန်မှ အိမ်သို့ ပြန်ခဲ့ရပြီး၊ တစ်ဦးမှာ မေးရိုး ဆုံးရှုံးခဲ့ကာ အခြားတစ်ဦးမှာ ခြေထောက်တစ်ဖက် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ၎င်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် Duncan ၏ ရှေ့တွင် Humvee ကားကို မောင်းနှင်နေသော သူ၏သူငယ်ချင်း Staff Sgt. David Berry သေဆုံးခဲ့သည်။
“အရာအားလုံး ပြီးဆုံးသွားပြီးနောက် ကျွန်တော် သူတို့ရဲ့ နာမည်တွေအားလုံးနဲ့ သူတို့ ဘာဖြစ်ခဲ့ကြတယ်ဆိုတာကို ပြန်ရေရွတ်မိပြီး ‘ဘာကြောင့်လဲ? ဒါတွေ ဘာကြောင့် ဖြစ်ခဲ့ရတာလဲ? ကျွန်တော်တို့ ဘာကြောင့် ဒီနေရာကို ရောက်နေရတာလဲ?’ လို့ပဲ ပြောမိခဲ့ပါတယ်။”
•••
ခြောက်နှစ်အကြာတွင် Duncan သည် လုံးဝကွာခြားသော ကမ္ဘာတစ်ဖက်ခြမ်းရှိ Lawrence မြို့မှ ကော်ဖီဆိုင်တစ်ဆိုင်တွင် ထိုင်နေသည်။ သူသည် Kansas City Monarchs ဘေ့စ်ဘောဦးထုပ်၊ သိုးမွေးဆွယ်တာနှင့် Adidas အားကစားဖိနပ်တို့ကို ဝတ်ဆင်ထားသည်။
သူ့တွင် မြင်သာသော ဒဏ်ရာအမှတ်အသားများ မရှိသော်လည်း ထိုဖြစ်ရပ်ကို ပြန်လည်အမှတ်ရသောအခါ သူ၏ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး အပြုံးမှာ ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ သူသည် ခေတ္တရပ်ပြီး မျက်မှန်ကို သုတ်ကာ ဆက်လက်ပြောဆိုသည်။
“ဒါဟာ အမာရွတ်တစ်ခုပါ၊ အမြဲတမ်း ရှိနေမှာပါ” ဟု သူက ပြောသည်။ “အဲဒီကားဟာ ကျွန်တော့်ရဲ့ ထရပ်ကား ဖြစ်ခဲ့သင့်တာပါ။”
Play ခလုတ်ကို နှိပ်ခြင်း
Duncan က သူသည် စစ်မှုထမ်းတာဝန်မှ ကန်ဆက်သို့ ပြန်လာချိန်တွင် ရည်မှန်းချက် သို့မဟုတ် တစ်နေရာရာတွင် အံဝင်ခွင်ကျဖြစ်သည်ဟူသော ခံစားချက်မျိုး မရှိခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သူသည် ထိုစစ်ပွဲကို မည်သည့်အခါမျှ သဘောမတူခဲ့ဘဲ စိတ်ပျက်အားလျော့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
“လူတွေက သူတို့ရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ကာကွယ်ပေးခဲ့လို့ ကျွန်တော့်ကို ကျေးဇူးတင်ကြတယ်” ဟု သူက ပြောသည်။ “ကျွန်တော် ဘယ်သူ့ရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကိုမှ ကာကွယ်ပေးခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်တော် မသေဖို့အတွက် ကျွန်တော့်ရဲ့ ညာဘက်ကလူနဲ့ ဘယ်ဘက်ကလူကိုပဲ ကျွန်တော် ဂရုစိုက် စောင့်ရှောက်ခဲ့တာပါ။”
သူသည် လူအများကြားတွင် ရုတ်တရက် အပြင်းအထန် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှုများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ဘားများတွင်လည်း ရန်ပွဲဖြစ်လုနီးပါး မကြာခဏ ကြုံတွေ့ရသည်။ သံသယလွန်ကဲမှုနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများက သူ့ကို ခြောက်လှန့်နေခဲ့သည်။ သူနှင့် ဆက်စပ်ခံစား၍ မရတော့သော အရပ်သားလောကတွင် ပြန်လည်အသားကျရန် အခက်အခဲရှိခဲ့ကြောင်း သူက ပြောကြားခဲ့သည်။
“ကိုယ့်ဘဝက ပြီးဆုံးသွားပြီလို့ ထင်ထားခဲ့တဲ့အချိန်မှာ ဘဝကို ပြန်စဖို့ ခလုတ်ပြန်နှိပ်ရတာက ထူးဆန်းနေခဲ့တယ်” ဟု သူက ပြောခဲ့သည်။
Duncan သည် နောက်ဆုံးတွင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုသမှု ခံယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သလို College Veterans Association နှင့် Veterans of Foreign Wars တို့မှတစ်ဆင့် စစ်ပြန်များနှင့် အပေါင်းအသင်းပြုရန်လည်း ရှာဖွေခဲ့သည်။
အခြားသော တိုက်ပွဲဝင်စစ်ပြန်များက ထိုခံစားချက်ကို နားလည်ကြသည်။ သူကဲ့သို့ပင် သူတို့သည်လည်း စစ်ပွဲကို၊ စစ်ပွဲ၏ အကျည်းတန်မှုနှင့် အဓိပ္ပာယ်မဲ့မှုတို့ကို မုန်းတီးကြသည်ဟု သူက ရှင်းပြခဲ့သည်။
သူတို့သည် အတူတကွ သောက်ကြ၊ စကားပြောကြရင်း သူတို့၏ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများကို မျှဝေခဲ့ကြသည်။ အတိတ်က စစ်မြေပြင် အဖြစ်အပျက်များ စိတ်ထဲ ပြန်ပေါ်လာ၍ ဝေဒနာခံစားနေရသော အခြားစစ်ပြန်တစ်ဦးထံမှ ကျည်ထိုးထားသည့် .45 caliber ပစ္စတိုသေနတ်ကို သူသိမ်းယူခဲ့ရသည့် ညကို သူ ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည်။
“သူက ကျွန်တော့်ကို ‘မင်းနဲ့ CVA သာမရှိခဲ့ရင် ငါ ဒီနေ့ အသက်ရှင်နေမှာ မဟုတ်ဘူး’ လို့ ပြောခဲ့တယ်။ အဲဒီစကားက ကျွန်တော့်ရင်ထဲ ထိရှသွားပြီး အဲဒီအချိန်ကစလို့ ‘ငါ ဒါကို လုပ်ရမယ်။ တခြားဘယ်သူက ဒါကို လုပ်မှာလဲ’ လို့ တွေးမိခဲ့တယ်”
Duncan သည် ယခုအခါ စစ်ပြန်များ၏ အရေးကိစ္စများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်း သို့မဟုတ် လူမှုအကျိုးပြု လုပ်ငန်းများမှတစ်ဆင့် အခြားစစ်ပြန်များကို ကူညီရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။ အကယ်၍ သူသည် အခြားသူများကို ကူညီနိုင်ပါက၊ သူတစ်ခါမျှ ရရှိလိမ့်မည်ဟု မထင်ခဲ့သော ဘဝကို အကျိုးရှိရှိ ပြန်လည်ပေးဆပ်နိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း သူက ပြောကြားခဲ့သည်။
•••
ယနေ့တွင် အသက် ၂၇ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော Duncan သည် Lawrence Sign Up တွင် အရောင်းမန်နေဂျာအဖြစ် လုပ်ကိုင်နေသည်။ သူသည် KU မှ အင်္ဂလိပ်စာဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ လာမည့် ဇူလိုင်လတွင် Lawrence VFW Post 852 ၌ အငယ်တန်း ဒုတိယတပ်မှူးအဖြစ် တာဝန်လွှဲပြောင်း ရယူမည်ဖြစ်သည်။
သူသည် Memorial Day ကို VFW ခန်းမတွင် တိတ်ဆိတ်စွာ ဖြတ်သန်းမည်ဖြစ်သည်။ ရေကန်သို့သွားသူများ သို့မဟုတ် အားလပ်ရက်ကို ပျော်ရွှင်စွာ ဖြတ်သန်းသူများကို သူ အပြစ်မမြင်ပါ။ သူ၏ စစ်မှုထမ်းဆောင်မှုအတွက် မည်သည့်ကျေးဇူးတင်စကားကိုမျှ မမျှော်လင့်ကြောင်း သူက ပြောခဲ့သည်။ သို့သော် သူ မျှဝေပေးလိုသော ဆန္ဒတစ်ခုတော့ ရှိပါသည်။
“လူတွေ မစဉ်းစားမိကြတာက စစ်ပွဲရဲ့ ပေးဆပ်ရမှုတွေပဲ” ဟု သူက ပြောသည်။ “စိတ်ကူးကြည့်လို့ရသမျှ အဆိုးရွားဆုံးအရာတွေကို မြင်တွေ့ခဲ့ရတဲ့ စစ်ပြန်တွေ အများကြီးရှိပါတယ်။ စစ်မှုထမ်းခဲ့သူတွေ ထမ်းပိုးထားရပြီး အခုထိ ဆက်လက်ထမ်းပိုးနေရတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးတွေအကြောင်း အချိန်နည်းနည်းပေးပြီး စဉ်းစားပေးမယ်ဆိုရင် ကျွန်တော့်အတွက် လုံလောက်ပါပြီ။ သူတို့ဟာ အဲဒါကို တိတ်တဆိတ် ထမ်းပိုးထားကြတာပါ။ ပြီးတော့ ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ထမ်းပိုးထားကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။”