“Na-activate.”
Kahit binigkas sa boses ng kanyang ama, ang salitang iyon ay tumama kay Johnathan Duncan na parang isang pader na laryo sa isang malamig na araw ng Oktubre noong 2005.
Ang 161st Field Artillery ng Kansas National Guard, ang unit ni Duncan, ay ipinatawag para magsilbi sa Iraq.
“Ang unang pumasok sa isip ko ay, ‘Mamamatay na ako,'” sabi niya.
Kailangan niyang tuparin ang pangakong ginawa niya noong siya ay 17 taong gulang na naghahanap ng paraan para mabayaran ang kolehiyo, noong ang ikalawang digmaan sa Iraq ay inaasahang magiging mabilis na kasunod ng Operation Desert Storm.
“Maraming nagsabi, ‘Puwede ka namang pumunta sa Canada,'” sabi niya. “Pero sinabi ko na may gagawin ako, at dahil lang hindi ako sumasang-ayon dito, hindi ibig sabihin na hindi ko ito gagawin.”
Serbisyo sa Iraq
Pagkalipas ng isang taon at kalahati, nakasakay si Spc. Duncan sa likod ng isang Humvee, nakapuwesto sa isang M240 machine gun. Ang kanyang trabaho ay magpatrolya malapit sa Convoy Support Center Scania, mga 45 milya sa timog ng Baghdad.
“Nagbibiyahe kami pabalik-balik sa MSR (Major Supply Route), na isang highway na may apat na lane, para maghanap ng mga IED (improvised explosive devices),” sabi niya. “Puro pagtutok ng spotlight at pag-inom ng lahat ng Monster (energy drink) na makuha ko para hindi ako mamatay.”
Sinabi ni Duncan na hindi kailanman nawala sa isip niya ang kamatayan, ngunit sa puntong iyon ay tinanggap na niya ang katotohanang mamamatay siya. “Ayos lang sa akin iyon.”
Malayong-malayo ito sa pagkuha ng mga klase sa negosyo sa Kansas University o sa paglaki sa Newton bilang isang “class clown,” gaya ng paglalarawan niya sa sarili.
Nagpaputok ang mga militante ng mga Katyusha rocket sa Convoy Support Center. Nagmadaling rumesponde ang convoy ni Duncan na binubuo ng tatlong Humvee, at napasok sa isang “textbook” na ambush.
Sumabog ang magkakasunod na tatlong IED. Tumagos ang tunaw na tanso sa armor ng sasakyan “na parang mantikilya.”
Dahil sa pag-atake, pitong sundalo ang napauwi mula sa tour, ang isa ay nawalan ng panga, at ang isa naman ay nawalan ng paa.
At napatay nito ang kaibigan ni Duncan na si Staff Sgt. David Berry, na siyang nagmamaneho ng Humvee sa harap ni Duncan.
“Pagkatapos noon, inisa-isa ko ang lahat ng kanilang mga pangalan, kung ano ang nangyari sa kanila at nasabi ko na lang, ‘Bakit? Bakit kailangang mangyari ito? Bakit tayo nandito?'”
•••
Pagkalipas ng anim na taon, nakaupo si Duncan sa isang coffee shop sa Lawrence na tila nasa ibang mundo. Suot niya ang baseball cap ng Kansas City Monarchs, isang wool sweater at Adidas sneakers.
Wala siyang nakikitang mga bakas sa katawan, ngunit nawawala ang kanyang maaliwalas na ngiti kapag naaalala niya ang pangyayari. Humihinto siya, pinupunasan ang kanyang salamin, saka nagpapatuloy.
Isa itong peklat; palagi na itong nandiyan,” sabi niya. “Dapat ay trak ko iyon.”
Pagpindot sa play
Sinabi ni Duncan na bumalik siya sa Kansas mula sa kanyang tour of duty na walang anumang pakiramdam ng layunin o pakiramdam na siya ay kabilang. Hindi siya kailanman sumang-ayon sa digmaan at nagsimulang maramdaman ang pagkadismaya.
“Nagpapasalamat sa akin ang mga tao dahil pinrotektahan ko raw ang kanilang kalayaan,” sabi niya. “Wala akong pinrotektahang kalayaan ng kahit sino. Ang tanging binabantayan ko lang ay ang tao sa kanan ko at ang tao sa kaliwa ko para hindi ako mamatay.”
Nagkakaroon siya ng mga panic attack sa publiko. Sa mga bar, madalas siyang muntik nang mapaaway. Binabagabag siya ng mga sumpong ng paranoia at anxiety. Sinabi niya na nahirapan siyang mag-adjust sa mundo ng mga sibilyan na hindi na niya makaugnayan.
“Kakaiba na pindutin muli ang play sa buhay mo noong akala mo ay tapos na ito,” sabi niya.
Kalaunan ay humingi si Duncan ng sikolohikal na paggamot pati na rin ng pakikisama ng mga beterano sa pamamagitan ng College Veterans Association at ng Veterans of Foreign Wars.
Naintindihan iyon ng iba pang mga beterano ng labanan. Kinamumuhian din nila ang digmaan gaya niya, ang kapangitan nito, ang kawalan ng saysay, paliwanag niya.
Sabay-sabay silang nag-inuman, nag-usap, at nagbahagi ng kanilang mga pasanin. Naalala niya ang gabi nang agawin niya ang isang may kargang .45 caliber na handgun mula sa isa pang beterano na nakakaranas ng flashback.
“Sinabi niya sa akin, ‘Wala na siguro akong buhay ngayon kung hindi dahil sa iyo at sa CVA.’ Tumimo iyon sa akin, at mula noon ay naisip ko, ‘Kailangan kong gawin ito. Sino pa ba ang gagawa nito?’”
Sinusubukan na ngayon ni Duncan na tulungan ang iba pang mga beterano sa pamamagitan ng pakikilahok sa mga isyu ng mga beterano o sa pamamagitan ng mga aktibidad sa paglilingkod. Kung makakatulong siya sa iba, sabi niya, mabibigyang-saysay niya ang buhay na hindi niya inakalang magkakaroon pa siya.
•••
Ngayon, si Duncan, 27, ay nagtatrabaho bilang sales manager sa Lawrence Sign Up. Nagtapos siya sa KU na may degree sa English. Siya ang papalit bilang junior vice commander sa Lawrence VFW Post 852 sa Hulyo.
Magpapalipas siya ng tahimik na Memorial Day sa VFW hall. Hindi niya kinakasamaan ng loob ang sinumang pumupunta sa lawa o nag-e-enjoy sa araw na walang pasok. Sinabi niyang hindi siya naghihintay ng anumang pasasalamat para sa kanyang serbisyo. Ngunit mayroon siyang isang hiling na nais niyang iparating.
“Ang hindi naiisip ng mga tao ay ang kapalit ng digmaan,” sabi niya. “Mayroon kayong lahat ng mga beteranong ito ng digmaan na nakakita ng mga pinakakakila-kilabot na bagay na maiisip ninyo. Kung maglalaan kayo ng kaunting oras para isipin ang bigat na dinadala at patuloy na dinadala ng mga taong naglingkod, sapat na iyon para sa akin. Tahimik nila itong dinadala. At dinadala nila ito nang may dignidad.”