မ့ၢ်နလိာ်အိၣ်ဟံၣ် မ့တမ့ၢ် ဟံၣ်ဖးထီအဒ့ လၢခဲစၢးစံထံၣ်အပူၤဧါ. ဝ့ၢ်အံၤအၢၣ်လီၤပာ်ဝဲ နတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်တနီၤလီၤ. တၢ်လၢနကဘၣ်သ့ၣ်ညါတဖၣ် အိၣ်ဖဲအံၤလီၤ.
ဖဲ ၂၀၁၉ နံၣ်အပူၤ, ဝ့ၢ်ကီၣ်စ့ၣ် ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤ ပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိ အခွဲးအယာ်တၢ်ဘျၢ, လၢအဘၣ်တၢ်ဂဲၤလိာ်ဆီၣ်ထွဲအီၤလၢ KC Tenants လီၤ.
ဖဲနမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်နီၢ်ဖးသ့ၣ်တဖၣ်ခဲလၢာ်ဒီး, တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ အခွဲးအယာ်တၢ်ဘျၢ လၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့, ဒီးတၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ ဝ့ၢ်အ တၢ်ဘျၢလၢအယံာ်ထီလၢ ပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိ ဒီး ဟံၣ်ကစၢ် တၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်အဖီခိၣ် လီၤ, ဘၣ်ဆၣ် ဖဲအံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢ ပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိ အခွဲးအယာ်နွံထံၣ်အဂီၢ်လီၤ–
- အခွဲးအယာ်လၢ တၢ်အိၣ်တၢ်ဆိး အဟံၣ်အဃီလၢ အပူၤဖျဲးဒီး နုာ်လီၤအိၣ်ဆိးညီအဂီၢ်. တၢ်အံၤပာ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဒ်သိး အခွဲးအယာ်လၢ ကဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ကိၢ်ထီၣ်ဒီး ထံကိၢ်, ဒီး တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤမၤစၢၤတဖၣ် ဖဲနမ့ၢ်အိၣ်ဒီး တၢ်နီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤတလၢတပှဲၤဒီးလီၤ.
- အခွဲးအယာ်လၢ တၢ်ထူၣ်ဖျဲးထီၣ်လၢ တၢ်ကွၢ်တလီၢ်တၢ် ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်က့ၤအ့ၣ်က့ၤအပူၤ. တၢ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်ဝဲ ဟံၣ်ကစၢ် တဂၤ မၤပျံၤမၤဖုးနၤလၢ ကဟီထီၣ်နၤလၢဟံၣ် မ့တမ့ၢ် ဟ့ၣ်က့ၤအ့ၣ်က့ၤနၤလၢ ကျဲအဂၤတဘိ ဖဲနမ့ၢ်တိာ်ထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ် မ့တမ့ၢ် ဃ့ထီၣ်တၢ်ဘှီဂ့ၤထီၣ်တၢ်အခါ တန့ၢ်ဘၣ်.
- အခွဲးအယာ်လၢ တၢ်ဟ့ၣ်ဘှီက့ၤလၢအတီ ဒီး တၢ်တီတၢ်လိၤလၢ အမၤဘှါဆှဲက့ၤတၢ်. တၢ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်ဝဲ နဟံၣ်ကစၢ် မၤဆူၣ်ဟီထီၣ်နၤလၢ နဟံၣ် လၢတလဲၤခီဖျိ သဲစးရူၢ်ကွီၢ်ဘျီၣ် အကျဲအပူၤဘၣ်န့ၣ် တန့ၢ်ဘၣ်, ဒီး အဝဲသ့ၣ် ဖီၣ်ဃာ်နစ့ပာ်ဖှိၣ်ဒီသဒၢ လၢအတဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးဘၣ်န့ၣ် တန့ၢ်ဘၣ်.
- အခွဲးအယာ်လၢ တၢ်ကရၢကရိထီၣ်သး ဒီး တၢ်တဲသကိးတၢ်. တၢ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်ဝဲ ဟံၣ်ကစၢ် တဂၤ ဟ့ၣ်က့ၤအ့ၣ်က့ၤနၤ ခီဖျိ တၢ်ပာ်ထီၣ်နဟံၣ်လဲ မ့တမ့ၢ် တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးလၢ ကဟီထီၣ်နၤလၢဟံၣ် ဖဲနမ့ၢ်နုာ်လီၤပာ်ဖှိၣ် မ့တမ့ၢ် ဒုးအိၣ်ထီၣ် ပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိ ကရၢအခါ တန့ၢ်ဘၣ်. အခီပညီအိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲလၢ ဖဲနမ့ၢ်ဃ့ထီၣ် တၢ်ဘှီဂ့ၤထီၣ်တၢ်လၢ အလိၣ်ဝဲတမံၤ ဒီး နဟံၣ်ကစၢ် မ့ၢ်တဘှီန့ၢ်အီၤလၢ တၢ်ဆၢကတီၢ် လၢအဘၣ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤအပူၤဘၣ်န့ၣ်, နဘှီအီၤလၢနနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲသ့ ဒီး နထုးထီၣ်ကွံာ် တၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ၤအဝဲန့ၣ် လၢနဟံၣ်လဲအပူၤသ့ဝဲလီၤ.
- တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢကဒိးန့ၢ်ဘၣ် ဟံၣ်လၢအပှ့ၤဘၣ်ဒီးပှၤဒိးလဲအိၣ်သ့ အမ့ၢ်အတီ, လၢအပူၤဖျဲး, အိၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ ဒီးပှၤနုာ်လီၤအိၣ်ဆိးညီ. အခီပညီမ့ၢ်ဝဲ ဖဲနသုးလီၢ်နုာ်လီၤအိၣ်လၢ ဟံၣ်ဒွဲဖိတဖျၢၣ်အခါ, ဟံၣ်ကစၢ်လိၣ်တဲဘၣ်နၤ ဘၣ်ဃးတၢ်သူၣ်ထီၣ်အံၤ အတၢ်ကီတၢ်ခဲလၢအပူၤကွံာ်တဖၣ် ဒီးတၢ်ဒွးတယာ်ကွၢ်လၢ ထံမ့ၣ်အူအပှ့ၤကလုၢ်ဘၣ်ထဲလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. အခီပညီမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲလၢ ဖဲနဟံၣ်ဒွဲဖိအတၢ်အိၣ်သး မ့ၢ်တပူၤဖျဲးဘၣ်န့ၣ် ခဲစၢးစံထံၣ် ကမၤစၢၤနၤလၢ နကဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်လီၢ်အသီတတီၤ လၢနကအိၣ်ဆိးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
- တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ နီၢ်ကစၢ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတၢ်ဒီသဒၢ ဒီးနီၢ်ကစၢ်တၢ်ဆၢတဲာ်အဂီၢ်. အခီပညီမ့ၢ်ဝဲ တချုးလၢဟံၣ်ကစၢ် နုာ်လီၤလၢနဟံၣ်ဒွဲဖိအပူၤဒံးဘၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်လိၣ်ဒုးသ့ၣ်ညါဆိနၤ, ဒီးနအိၣ်ဒီးတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ နကဆဲးကျိးတဲသကိးတၢ်လိၤလိၤဒီး နဟံၣ်ကစၢ် လၢအပာ်ဖှိၣ်တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ် မ့တမ့ၢ် ပှၤပၢဆှၢတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.
- တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ တၢ်တီတၢ်လိၤ ဒီးတၢ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ရ့လိာ်မၤလိာ်လၢ အတီအလိၤဒီးတြီၤတြီၤ လၢတၢ်သိၣ်တၢ်သီအဖီလာ်. အခီပညီမ့ၢ်ဝဲ ပှၤနီဟးထီၣ်ကွံာ်နၤသ့ထဲဒၣ် ခီဖျိစံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်ဘျီၣ်အကျဲဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးဧိၤ, ဒီးဖဲနသုးလီၢ်နုာ်လီၤအိၣ်လၢ တၢ်လီၢ်အသီတတီၤအခါ နအိၣ်ဒီးတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ နကထံၣ်ဘၣ် ပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိ အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်တၢ်ဘျၢ (Tenant Bill of Rights) အံၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်အံၤခဲလၢာ် ပှၤနၢ်ဟူဘၣ်အီၤဂ့ၤဒိၣ်မး, မ့ၢ်ဧါ? ဘၣ်ဆၣ် တၢ်တခါအိၣ်ဝဲဖဲန့ၣ်လၢ ပတဲဖျါထီၣ်တ့ၢ်အီၤ လၢတနံၣ်အံၤအခီၣ်ထီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အဝဲန့ၣ်တဖၣ် ကအိၣ်ဒီးအစိအကမီၤ လၢပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်, ဝ့ၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ လိၣ်မၤလိၤထီၣ်အီၤလၢ တၢ်သိၣ်တၢ်သီအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤအါထီၣ်ကျိၣ်စ့ လၢတၢ်ကမၤစၢၤ ပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်
လၢတနံၣ်အံၤ စ့တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤ, ခဲစၢးစံထံၣ် ပာ်လီၤဆီခီလီၤဝဲ အါန့ၢ်ဒံး ဒီလၣ်တကွီၢ် ဆူအဝဲသ့ၣ်အ Office of the Tenant (OTA), လၢအဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤမူဒါလၢ ကစံးဆၢက့ၤ ပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိ အတၢ်ကဒူးကဒ့ၣ်တဖၣ် ဒီးကပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤ တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ဘူးကအါထီၣ်သၢစးလၢ အခီၣ်ထီၣ် 300,000 ဒီလၣ် လၢဝဲၤဒၢးစးထီၣ်မၤတ့ၢ်တၢ်အပူၤ, လၢအ လၢပှဲၤထဲဒၣ်လၢ တၢ်ကဟ့ၣ်စ့ဆီၣ်ထွဲ ပှၤတဲပူၤဖျဲးတၢ်ထဲတဂၤဧိၤ လၢအအိၣ်ဒီးမူဒါလၢ ကဘၣ်ရဲၣ်ကျဲၤ ပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိ အတၢ်ကဒူးကဒ့ၣ်ခဲလၢာ် လၢဝ့ၢ်ဒီတဖျၢၣ်ညါအပူၤန့ၣ်လီၤ.
“ပတၢ်အိၣ်သး တဂ့ၤထီၣ်န့ၢ်ဒံး လၢအပူၤကွံာ်သၢနံၣ်အခါန့ၣ်ဘၣ်”
ကျိၣ်စ့တၢ်ဆီၣ်ထွဲလၢ တၢ်ပာ်ဖှိၣ်အါထီၣ်အီၤအံၤ ကြၢးမၤညီထီၣ်န့ၢ်တၢ် လၢဝ့ၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ ကမၤလၢပှဲၤ အဝဲသ့ၣ်အမူဒါ ဒ်သိးကဒီသဒၢ ပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိ အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ်လီၤ, ဘၣ်ဆၣ် ပှၤရဲၣ်ကျဲၤတၢ်တနီၤ လၢအဆီၣ်ထွဲမၤဂုာ်မၤဂီၤတၢ် ဒ်သိးကဒုးအိၣ်ထီၣ် ပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိ အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်တၢ်ဘျၢ (Tenant Bill of Rights) အံၤ စံးဝဲလၢ တၢ်အိၣ်သး တမ့ၢ်ဒ်န့ၣ်လၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့ဒံးဘၣ်, ဒီးတၢ်မၤလိၤတၢ်သိၣ်တၢ်သီန့ၣ် စှၤဝဲဒံးန့ၣ်လီၤ.
Jonathan Duncan, လၢအမ့ၢ် KC Tenants အခိၣ်အနၢ်တဂၤန့ၣ် စံးဝဲလၢ ဝဲၤဒၢးအံၤ မ့ၢ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ ကျိၣ်စ့အါထီၣ်သနာ်က့ တမၤတၢ်ဒ်အကြၢးမၤဝဲအသိး ဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ KC Tenants အကရူၢ်ဖိတဖၣ် ကိးဝဲ OTA လီတဲစိ ဒ်သိးကဃုတၢ်မၤစၢၤအဂီၢ် ဘၣ်ဆၣ် တဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်မၤစၢၤနီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
တုၤလၢခဲအံၤ, Duncan စံးဝဲလၢ, “အဝဲအံၤမ့ၢ် တၢ်အၢၣ်လီၤတခါလၢ တၢ်တမၤလၢပှဲၤအီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်မၤစၢၤ အကျိၤအကျဲတဖၣ် ဒီး ပှၤလၢနကိးအီၤသ့တဖၣ်
နမ့ၢ်မ့ၢ် ပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိတဂၤ ဒီး လိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤလၢ ဟံၣ်လဲအဂီၢ်, တၢ်ဂဲၤလိာ်တဲဖျါထီၣ် နခွဲးနယာ်တဖၣ် မ့တမ့ၢ် တၢ်လဲၤခီဖျိ တၢ်အိၣ်သးလၢအကီအခဲဒီး နဟံၣ်ကစၢ်အဂီၢ်န့ၣ်, ပှၤလၢနကိးအီၤသ့တဖၣ် အိၣ်ဝဲလီၤ.
ဖဲ ခဲစၢးစံထံၣ် အပူၤန့ၣ်, ပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိတဖၣ် ဆဲးကျိးဝဲ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဝဲၤကျိၤ အ Healthy Homes Inspection Program ဖဲ 816-513-6347 မ့တမ့ၢ် ဆှၢအံမ့လ်ဆူ Healthy.Homes@kcmo.org ဒ်သိးကပာ်ထီၣ် တၢ်ကဒူးကဒ့ၣ်အဂီၢ်သ့ဝဲလီၤ. နကိးစ့ၢ်ကီး 311 လၢအမ့ၢ် ဝ့ၢ်အလီတဲစိနီၢ်ဂံၢ်လၢ တၢ်တဲဖျါထီၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်အဂီၢ် သ့ဝဲလီၤ.
KC Tenants, လၢအမ့ၢ် ဝ့ၢ်ဒီတဘ့ၣ် ပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိ အကရၢန့ၣ်, ဟ့ၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲ တၢ်မၤစၢၤ အကျိၤအကျဲတဖၣ် လၢပှၤလိာ်အိၣ်ဟံၣ်ဖိလၢ အလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤတဖၣ် အဂီၢ်လီၤ. လီတဲစိနီၢ်ဂံၢ် လၢတၢ်ကိးအီၤသ့ထီဘိန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲ 816-533-5435 လီၤ.
နကိးလီတဲစိဆူ Legal Aid of Western Missouri ဖဲ 816-474-6750, Heartland Center for Jobs & Freedom ဖဲ 816-278-1344 ဒီး UMKC School of Law Tenant Assistance Initiative ဖဲ 816-343-8709 သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.