Ku itariki ya 8 Mata, abatora bo muri Kansas City bazasabwa kongera igihe cy'umusoro ku bicuruzwa ugenewe umutekano rusange ho imyaka 20 ku giciro cya miriyoni $484. Mu busanzwe, uyu musoro wagiye utera inkunga serivisi z'ingenzi nk'abashinzwe kwakira telefoni za 911 n'abatabara mu bihe byihutirwa. Ariko kuri iyi nshuro, nibura miriyoni $250 yakoreshwa mu kubaka gereza y'umujyi, hakiyongeraho indi miriyoni $375 ikenewe yo guhemba abakozi no kwita kuri iyo nyubako. Ayo ni amadolari y'imisoro y'abaturage arenga kimwe cya kabiri cya miriyari akoreshejwe kuri gereza itazakemura ibyo dukeneye mu bijyanye n'umutekano rusange.
Nkumva kenshi abaturanyi banjye muri Kansas City bavuga impungenge bafite ku bijyanye n'umutekano rusange. Inkuru z'ubwicanyi, kwiba imodoka hakoreshejwe urugomo, kwiba mu nzu ubudasiba n'urugomo rudashira rukoresha imbunda zikunze kumvikana. Ariko gereza y'umujyi ntizakemura ibi bibazo kuko ibyaha nk'ubwicanyi, kwiba imodoka, kwiba cyangwa kwangiza umutungo urenga amadorari 750 ari ibyaha byo ku rwego rwa leta bikurikiranwa ku rwego rwa komine (county). Abasora basanzwe barimo gutanga amadorari miliyoni 301 mu bikorwa byo kubaka gereza nshya ya Jackson County.
Nk'Umujyanama w'Umujyi uhagarariye Akarere ka 6, nakoze muri Komite y'Ifungwa n'Igororamuco mu Mujyi (Municipal Detention and Rehabilitation Committee) kugira ngo nsuzume neza niba umujyi ukeneye gereza nshya. Abantu benshi binjira muri gereza z'umujyi wacu bafungirwa ibyaha bito — kwihagarika mu ruhame, kurara hanze, kwinjira mu mutungo w'abandi utabifitiye uburenganzira cyangwa ubujura buciriritse — kandi akenshi baba badafite aho baba cyangwa bafite uburwayi bwo mu mutwe butavuwe. Benshi baguma muri gereza kuko ubuzima bwabo bwo mu mutwe butabemerera kuburana cyangwa se gusa kuko badafite ubushobozi bwo kwishyura ingwate yo kurekurwa.
Umucamanza w'Urukiko rw'Umujyi Martina Peterson aherutse kubwira KSHB ati: “Ndashaka ko barekurwa, ariko ntibaramererwa neza bihagije ngo barekurwe kuko bakomeje kumva amajwi.”
“Bamwe muri aba bantu bakwiye kuba bari mu bitaro by'indwara zo mu mutwe aho kuba mu kigo cy'ifungwa mu gihe bakiri mu nzira z'Urukiko rw'Umujyi,” ni ko Umujyanama w'Umujyi Crispin Rea, undi ushyigikiye umusoro wa gereza, yatangarije ikinyamakuru Martin City Telegraph.
Gereza nshya y'umujyi ntiyakemura ibi bibazo — yabikusanyiriza hamwe gusa. Abadafite aho baba baguma batagira aho baba kandi ibikenewe mu buvuzi bwo mu mutwe ntibibonerwa umuti. Mu magambo make: Gereza nshya y'umujyi ni undi muti w'agateganyo uhenze wakomeza gushyira abantu b'intege nke muri gereza ubasohora ubudasiba.
Kansas City ntikwiye kujya mu bikorwa byo gufunga abantu icyaha cyabo kinini ari uko bakeneye ubufasha bw'inzobere mu buzima bwo mu mutwe. Iyi nzira irahenze kandi ntiyubahiriza ubumuntu, kandi nta cyo imara mu guhagarika ibyaha no kunoza umusaruro w'umutekano rusange wacu.
Byagendekeye bite rwa ruhande rw'“igororamuco” rwo mu kigo cy'igororamuco n'ifungwa?
Mu 2019, impuguke zatanze inama yo gushyiraho ikigo gifasha abaturage (Community Resource Center - CRC) cyo gufasha abagororwa binjira n'abasohoka muri gereza, bigatuma bagerwaho n'ibyiza kandi bikagabanya gusubira mu byaha. Ariko, mu rwego rw'amasezerano ya miliyoni 2.3 z'amadolari kugira ngo umujyi ugure ubutaka ku karere (county), ayo masezerano abuza kurekura abagororwa kuri icyo kibanza, bityo bigakumira rwose ko icyo kigo cyubakwa hamwe na gereza. Byongeye kandi, uyu musoro nta mafaranga uteganya yo gutera inkunga ikigo cya CRC cyangwa ikindi kintu gisa na cyo.
Igisubizo nyacyo ku gusubira mu byaha n'umutekano rusange
Kuva mu Kwakira 2024, nagiye nkorana na bagenzi banjye ndetse n'Urukiko rw'Umujyi ku mushinga w'ikigo gifasha abaturage kizafasha abagororwa bacu kugera ku musaruro mwiza, kikagabanya gusubira mu byaha kandi kikongera umutekano rusange.
Iki kigo cya CRC cyaba gishingiye ku mushinga witwa Criminal Mental Health Project wo muri Miami-Dade County, muri Florida, wagabanyije ikigero cyo gusubira mu byaha kikava kuri 76% kikagera kuri 20%. Iki kigo cyahuriza hamwe ibikenerwa n'urukiko kandi kikagiramo ikigo gifasha ababaswe n'ibiyobyabwenge, amacumbi y'igihe gito n'abafasha abantu kubona serivisi kugira ngo babone amacumbi, ubwishingizi bw'ubuzima, ubuvuzi bwo mu mutwe n'akazi. Ibisubizo nk'ibi bigabanya kwishingikiriza kuri gereza, bityo bikagabanya amafaranga dutanga kuri gereza, ariko uyu musoro wa gereza ntuzatera inkunga ikigo cya CRC.
Kugeza ubu nta gahunda iri muri uyu musoro w'ibyaguzwe wateganyijwe yo gushyiramo cyangwa gutera inkunga ibikorwa byo kugorora no gusubiza abagororwa mu muryango. Hatabayeho ibikorwa byo kubagorora, abagororwa bacu bazakomeza kuzenguruka mu nkiko zacu no muri gereza, bitware abasora amafaranga agera kuri za miliyoni z'amadolari buri mwaka nta gikozwe ku mpamvu ibajyana muri gereza mbere na mbere.
Ubundi buryo busimbura gereza butanga umusaruro mwiza kandi bukagabanya gukenera gereza, bigatuma abasora bazigama amafaranga mu gihe umutekano rusange wiyongera.
Tuzi ko ibigo bifasha abaturage bizigama amafaranga kandi bikarokora ubuzima mu gihe byongera umutekano rusange — nyamara, umwaka ku wundi, Kansas City ishyira amafaranga menshi cyane mu iyubahirizwa ry'amategeko kurusha ayo ishyira mu macumbi, ubuzima rusange n'ubufasha ku batagira aho baba. Kuri buri dolari $1 dukoresha mu buzima rusange, dukoresha amadolari $12 mu iyubahirizwa ry'amategeko; kuri buri dolari $1 dukoresha mu macumbi, dukoresha amadolari $12 mu iyubahirizwa ry'amategeko; kuri buri dolari $1 dukoresha ku batagira aho baba, dukoresha amadolari $74 mu iyubahirizwa ry'amategeko. Buri mwaka, uko amafaranga akoreshwa mu iyubahirizwa ry'amategeko yiyongera, ni na ko ibyaha byiyongera.
Abayobozi ba Kansas City batereranye udusanteri twacu twashegeshwe cyane n'ibyaha kuko duhitamo gukora ibyoroheye politiki aho gukora ibya ngombwa ngo imibereho y'abaturage bacu irusheho kuba myiza. Twatanze amafaranga make cyane ku bintu by'ingenzi nk'amacumbi ahendutse, ubuvuzi bwo mu mutwe n'amashuri, ahubwo dushyira imbere iyubahirizwa ry'amategeko. Gereza nshya yagombye kuba amahitamo ya nyuma, ariko uyu musoro uyishyura mbere na mbere, bigashyira umutwaro w'imisoro uhenze kandi utari ngombwa ku baturage bacu, mu gihe ibisubizo by'ingenzi byo gusubiza abantu mu buzima busanzwe kandi byagaragaje ko byongera umutekano rusange bisigara inyuma.
Fatanya nanjye utore Oya ku musoro wa gereza, kandi utore Yego ku nguzanyo y'amashuri kugira ngo dutere inkunga amashuri yacu kandi dushore imari mu bana bacu ku wa 8 Mata.
Johnathan Duncan ahagarariye Akarere k'itora ka 6 k'Inama Njyanama y'Umujyi wa Kansas City.

