8-da Abriil, codbixiyeyaasha Kansas City waxaa laga codsan doonaa inay muddo 20 sano ah ku kordhiyaan canshuurta iibka ee amniga dadweynaha, taas oo ku kacaysa $484 milyan. Caadi ahaan, canshuurtan waxay maalgelin jirtay adeegyada muhiimka ah sida shaqaalaha telefoonka 911 iyo kooxaha gurmadka degdegga ah. Hase yeeshee, markan, ugu yaraan $250 milyan waxaa lagu maalgelin lahaa dhismaha xabsi magaalo, iyadoo $375 milyan oo dheeraad ahna loo baahan yahay si shaqaale loogu qoro loona dayactiro xarunta. Taasi waa in ka badan nus bilyan doollar oo lacagta canshuur-bixiyeyaasha ah oo lagu bixinayo xabsi aan waxba ka qabanayn baahiyaha amniga dadweynaha.

Waxaan si joogto ah uga maqlaa deriskayga ku nool guud ahaan Kansas City walaacooda ku saabsan amniga dadweynaha. Sheekooyinka ku saabsan dilalka, xatooyada baabuurta ee rabshadaha wadata, dhaca guryaha ee is-daba-joogga ah iyo rabshadaha hubka ee joogtada ah waa kuwo caadi ah. Laakiin xabsi magaaladu leedahay waxba kama qaban doono arrimahan sababtoo ah dambiyada sida dilka, xatooyada weyn ee baabuurta, xatooyada ama waxyeellada hantida ee ka badan $750 waa dambiyo heer gobol ah oo lagu maamuli doono heerka degmada (county). Canshuur-bixiyayaashu waxay mar horeba ku bixinayaan $301 milyan kharashka dhismaha xabsi cusub oo ay leedahay Jackson County.

Maadaama aan ahay xildhibaan golaha deegaanka ee Degmada 6-aad, waxaan ka soo shaqeeyay Guddiga Xabsi ku haynta iyo Dhaqancelinta ee Dowladda Hoose (Municipal Detention and Rehabilitation Committee) si aan si dhow ugu eego baahida ay magaaladu u qabto xabsi cusub. Inta badan dadka soo gala nidaamka xabsiga magaaladeenna waxaa lagu hayaa dambiyo yaryar — sida kaadida meelaha dadweynaha, hurdada bannaanka, ku xad-gudubka hantida dadka kale ama xatooyo yar — waxayna u badan yihiin dad aan hoy lahayn ama la tacaalaya xanuunka dhimirka oo aan la daweyn. Qaar badan ayaa xabsi ku sii jira sababtoo ah maskax ahaan uma taagna inay maxkamad hor istaagaan ama keliya sababtoo ah ma awoodaan lacagta dammaanadda.

Garsooraha maxkamadda dowladda hoose Martina Peterson ayaa dhawaan u sheegtay KSHB, “Waxaan rabaa in la sii daayo, laakiin weli ma xasilloona in la sii daayo sababtoo ah weli waxay maqlayaan codad.”

“Qaar ka mid ah dadkan waa inay ku jiraan isbitaalka caafimaadka dhimirka halkii ay ku jiri lahaayeen xarun xabsi ku hayn inta ay marayaan nidaamka maxkamadda dowladda hoose,” ayuu xildhibaan golaha deegaanka Crispin Rea, oo ah taageere kale oo u ololeeya canshuurta xabsiga, u sheegay Martin City Telegraph.

Xabsi cusub oo magaaladu yeelato ma xallin doono dhibaatooyinkan — wuxuu kaliya isugu geyn doonaa hal meel. Dadka aan hoyga lahayn waxay ahaanayaan kuwo aan hoy lahayn, baahiyaha caafimaadka dhimirkana lama daboolo. Si kooban haddii loo dhigo: Xabsi cusub oo magaaladu yeelato waa xal kale oo qaali ah oo dusha sare uun ka dhayaya dhibaatada, kaas oo sii wadi doona in dadka nugul marna xabsi la geliyo marna laga soo saaro.

Kansas City ma aha inay shaqo ka dhigato xabsi dhigista dadka dambigooda ugu weyn uu yahay inay u baahan yihiin taageero xirfadeed oo dhanka caafimaadka dhimirka ah. Waddadani waa mid kharash badan oo aan bini'aadantinimo lahayn, waxbana kama tarto joojinta dambiyada iyo hagaajinta natiijooyinka amniga dadweynaha.

Maxaa ku dhacay dhinaca “dhaqancelinta” ee xarunta dhaqancelinta iyo xabsi ku haynta?

Sannadkii 2019, la-taliyayaashu waxay ku taliyeen xarun kheyraadka bulshada ah oo taageerta maxaabiista soo gelaya iyo kuwa ka baxaya xabsi, si loo hagaajiyo natiijooyinka loona yareeyo ku laabashada dambiyada. Si kastaba ha ahaatee, qayb ka mid ah heshiiska $2.3 milyan ee magaaladu ku iibsanayso dhulka degmada, waxay ka hortagaysaa in maxaabiista lagu sii daayo goobta, taas oo dhab ahaan ka mamnuucaysa in xaruntaas lala dhiso xabsiga. Intaas waxaa dheer, canshuurtani kuma jirto maalgelin loogu talagalay CRC ama wax kasta oo la mid ah.

Xal dhab ah oo loogu talagalay ku laabashada dambiyada, amniga dadweynaha

Tan iyo Oktoobar 2024, waxaan asxaabtayda iyo maxkamadda dowladda hoose kala shaqaynayay soo-jeedin ku saabsan xarun kheyraadka bulshada ah oo hagaajin lahayd natiijooyinka maxaabiisteena, hoos u dhigi lahayd ku laabashada dambiyada, isla markaana hagaajin lahayd amniga dadweynaha.

CRC-gan wuxuu ku salaysnaan lahaa Criminal Mental Health Project ee Miami-Dade County, Florida, kaas oo arkay hoos u dhac ku yimid ku laabashada dambiyada oo ka timid 76% una dhacday 20%. Xaruntani waxay meel dhexe isugu keeni lahayd kheyraadka maxkamadda, waxayna ka koobnaan lahayd xarun sun-saarista mukhaadaraadka ah, guryo ku-meel-gaar ah iyo hagayaal daryeel oo dadka ka caawiya inay helaan guryo, caymis caafimaad, daryeelka caafimaadka maskaxda iyo shaqooyin. Xalalka noocan oo kale ah waxay yareeyaan ku tiirsanaanteena xabsiyada, sidaas darteedna waxay yareeyaan kharashyada xabsigeena, laakiin canshuurtan xabsiga ma maalgelin doonto CRC.

Hadda ma jiro qorshe la socda canshuurta iibka ee la soo jeediyay oo lagu darayo ama lagu maalgelinayo dhaqan-celinta. Haddii aysan jirin dhaqan-celin, maxaabiisteena waxay sii wadi doonaan in lagu dhex wareejiyo maxkamadaheena iyo nidaamka xabsiga, taas oo canshuur-bixiyayaasha ku kacaysa malaayiin doollar sannadkii iyada oo aan waxba laga qaban sababta ay xabsi ugu jiraan marka horeba.

Beddelka xabsigu wuxuu hagaajiyaa natiijooyinka wuxuuna yareeyaa baahida aan u qabno xabsi, isagoo lacag u badbaadinaya canshuur-bixiyayaasha isla markaana kordhinaya amniga dadweynaha.

Waxaan ognahay in kheyraadka bulshadu ay badbaadiyaan lacag iyo nafo isla markaana ay kordhiyaan amniga dadweynaha — haddana, sannadba sannadka ka dambeeya, Kansas City waxay si aan dheellitirnayn u maalgelisaa fulinta sharciga marka loo eego guryaha, caafimaadka dadweynaha iyo caawinta dadka hoy la'aanta ah. Halkii $1 ee aan ku bixino caafimaadka dadweynaha, waxaan $12 ku bixinaa fulinta sharciga; halkii $1 ee aan ku bixino guryaha, waxaan $12 ku bixinaa fulinta sharciga; halkii $1 ee aan ku bixino hoy la'aanta, waxaan $74 ku bixinaa fulinta sharciga. Sannad kasta, marka kharashka lagu bixiyo fulinta sharcigu uu kor u kaco, dambiyaduna sidoo kale way kordhaan.

Hogaamiyeyaasha Kansas City waxay ku fashilmeen bulshooyinkeenna ay dambiyadu ugu saameynta badan yihiin, sababtoo ah waxaan doorbidnay inaan samayno waxa dhinaca siyaasadda ugu fudud halkii aan samayn lahayn waxa lagama maarmaanka u ah hagaajinta natiijooyinka dadkeenna. Waxaan maalgelin ku filan siin waayay agabka muhiimka ah sida guryo la awoodi karo, daryeelka caafimaadka dhimirka iyo dugsiyada, annagoo beddelkeeda mudnaanta siinay fulinta sharciga. Xabsi cusub waa inuu noqdaa xalka ugu dambeeya, laakiin canshuurtani waxay isaga ku horraysiinaysaa maalgelinta, taasoo dadka deggan magaaladeenna ku abuuraysa culays canshuureed oo qaali ah oo aan loo baahnayn, halka laga tagayo xalalka muhiimka ah ee dhaqan-celinta kuwaas oo leh taariikh la hubo oo lagu hagaajiyay amniga dadweynaha.

Igala qayb-qaado oo maya ugu codee canshuurta xabsiga, haa-na ugu codee boondhiga dugsiyada si loo maalgeliyo dugsiyadeenna loona maalgashado carruurteenna 8-da Abriil.

Johnathan Duncan wuxuu matalaa Degmada 6-aad ee Golaha Deegaanka Magaalada Kansas City.