Johnathan Duncan namoonni dhugummaa hidhata inni kibba Magaalaa Kaansas waliin qabu shakkuu akka danda'an ni beeka.
Miseensa mana marii haaraan kun kutaa kaabaa Aanaa 6ffaa keessa, Martin City caalaa Brookside-tti dhihoo jiraata. Kun dorgommii isaa isa jalqabaa ture, naannoo filannoo Bannister Road-iin gadi jiru tokkollee hin mo'anne.
Kanaafuu, The Telegraph Duncan jiraattota aanaa isaa biratti caalaatti akka of beeksisu carraa kenneefiira.
Gaaffii fi deebii kana eessatti gochuu barbaada?
“Charlie Hooper’s,” jedhe Duncan.
Inni nama siyaasaa arraba mi'eeffatee dubbatu miti. Ta'uufis hin yaalu, ta'uus hin barbaadu. Nama dorgommii keessatti waggaa 24 muuxannoo akkasii qabu dhiyeenya kana mo'ate.
Amma injifannoo hin eegamne kanaan, Magaalaa Kaansas waan haaraa tokko argatteetti: miseensa mana marii magaalaa kan Iraaq keessatti balbala dhiitee cabaa ture, yeroo gara manaatti deebi'u qawwee afaan ofii keessa kaa'ate, dhaddacha manaa baasuu beekaa addaan kutee fi sababa iddoo manneen tireelarootaa (trailer park) tokkoon gara siyaasaatti gale.
Caasaa humna siyaasaa magaalaa kanaatti dhihoo kan hin turre Duncan, karaa hawaasa gurmeessuutiin dhufe. Namoonni tokko tokko kana “jeequmsa kakaasuu” jedhanii akka waaman ni beeka.
“Ani gurmeessuu jedheen waama,” jedhe Duncan. “Yeroo beeksisonni maqaa xureessan jalqaban akkan mo'adhu bareen ture.”
Dhimma hawaasa hojjettootaa ol kaasee dubbachuun, Duncan deeggartoota isaa ijoo ta'an waliin yeroo duula filannoo sanatti balbala 8,500 rurrukuteera.
Waxabajjii 20 immoo, Duncan kan KC Tenants Power fi gareewwan jijjiirama barbaadan birootiin deeggarame, nama waggaa dheeraaf seera baasaa Jackson County ture Dan Tarwater dhibbantaa 56 fi 44-n mo'ate.
Wilson Vance, daayirektarri siyaasaa KC Tenants, akka jedhetti Duncan hawaasa namoota hiyyeeyyii fi hojjettootaaf falmu barbaacha gara dhaabbata falmii mirgaa kanaatti dhufe.
“Hiyyeessa ta'uun maal akka fakkaatu, magaalaa xiqqoo keessatti sanyii makaa ta'anii guddachuun maal akka fakkaatu gonkumaa hin irraanfanne, akkasumas yeroo Iraaq irraa deebi'ee dhufe waan isa mudate gonkumaa hin irraanfanne,” jedhe Vance. “Aarii argineerra. Garuu jaalala guddaa inni ollaa fi hawaasaaf qabu, kan ani nama siyaasaa tokko keessatti arguu barbaadus argineerra. Mana Marii Magaalaa keessa Johnathan yoo jiraate caalaatti gaarii ta'a.
“Inni haala kutaa sana keessaa ni jijjiira.”
Amantaa ijaaruu
Duncan, kan waggaa 37, Charlie Hooper’s Brookside Bar & Grille tti yeroodhaan ga'e. Bishaan cabbii qabu, shamiizii adii qulfii qabu, kofoo jiinsii gurraacha sirnaa.
Inni nama hojii baay'ee qabudha. Kakuu kan raawwatu torban lama booda ta'us, kaadhima isaa waliin cidha Fulbaana keessa raawwatamu karoorfachaa, walga'iiwwan Waajjira Bulchiinsa Magaalaa guutuu ta'an keessatti dursee hirmaachaa ture.
Waajjira muummee biyyaalessaa VFW keessatti hojii yeroo dheeraaf hojjetaa ture guyyaa dhumaa isaa xumuree ture. Karoorri isaa miseensa mana marii yeroo guutuu ta'uudha.
Naannoowwan filannoo kibbaa sana dhabuu ilaalchisee, “Hojiin amantaa ijaaruu akkan qabu fakkaata,” jedhe minjaala dheeraa Hooper’s irratti.
Blue River Road bakka itti jalqaban ta'uu danda'a. Daandiin kun gama kibbaa Bannister Road tti sababa fuulli daandichaa gara lagaatti sigigaateef waggootaaf cufamee jira. Bakka balfi itti gatamu ta'ee jira, isa suphuunis jiraattota naannoo sanaatiif yeroo dheeraaf dhimma guddaa ta'ee ture.
“Kun yaaddoon isaanii deebii dhabuu isaa wanta yeroo hunda ijaan argamee yaadachiisudha,” jedhe Duncan. “Qorannoo Blue River Road irratti xumurame irra deebi'anii akka ilaalaniif injinaroota magaalichaa qunnameera, akkasumas furmaata ta'uu danda'an uumuuf miseensota hawaasaa fedhii qaban gurmeessuuf hawwii guddaan eeggadha.”
Duncan gama kibbaatti geejjiba uummataa dabalataa, akkasumas sararoota geejjiba uummataa cinaatti mana jireenyaa gatii madaalawaa akka barbaadus dubbateera. Koree geejjibaa fi bu'uuraalee misoomaa Mana Marii keessatti ni tajaajila.
Imala qabsoo cimaa
Seenaan inni akkamitti gara Mana Marii Magaalaa akka dhufe himu adeemsa ifa ta'e kaa'a; tarkaanfiin tokkoon tokkoon isaa sababaa fi bu'aa isa duraa ti.
Inni sababa hojii qindeessuu KC Tenants waliin hojjateef aangoo qabachuuf dorgome. Garee sanatti kan dhufe Lawrence keessatti loltoota waraana irraa deebi'an waliin hojjachuu irraayi. Hojiin sun immoo dhiphina sammuu (PTSD) ji'oota 18 Iraq keessa turuu isaatiin isa mudate irraa kan maddee dha. Inni ofuma isaatii hiyyeessa waan tureef fi maallaqa kolleejjii waan barbaadeef Raayyaa Ittisa Biyyaa (Army) gale.
Inni amma daandii isaa kan namoonni baay'een irra hin deemne sana yaadatee seeqa. Waan nama kolfisiisuuf miti. Garuu akkuma ta'etti keessa darbee waan milkaa'eefi.
Inni kibba Baghdad keessatti miseensa QRF (humna deebii ariifachiisaa) ture. Bara 2007, adda duree duula waraanaa guddaa sanaa ture. Gareen isaa boombii karaa irra awwaalaman (IEDs) barbaadaa fi namoota barbaadamoo ta'an hordofuuf balbala dhiitanii cabsuun seenu ture.
“Dallaa waraanaatii alatti, guyyaa hunda hidhannoo waraanaa guutuu uffanna ture,” jedhe. “Hiriyoonni koo yeroo du'an argeera, lammiileen Iraq lakkoofsa hin qabne yeroo du'an argeera. Gara manaatti nan deebi'a jedhee hin yaadne ture.”
Yeroo bara 2007 deebi'ettis, jireenya siviiliitti deebi'uun waan jiru hunda dandamachuu akka danda'u gaafatame.
Inni umuriin isaa 21 ture. “Eeyyee, nan danda'a.”
Waan gaaddidduu keessa isa eeggachaa ture hin beeku ture. Aarii, hirriba dhabuu, sodaa, abjuu halkanii nama doorsisu. Jaalalleen isaa sababa iyyansa isaa kan tasaa tiin rafuu hin dandeenye. Shugguxii ol butee kutaa sana keessaa akka ba'an iyya ture.
Inni rafuuf jecha dhugaatii dhuga ture.
“Garuu loltoonni akkas waan godhaniif, akkuma loltuutti ciniinnannee akka itti fufnu qofa nutti himame,” jedhe.
Utuu University of Kansas keessatti barachaa jiruu, gargaarsa fayyaa sammuu argachuuf yaalee ture, garuu adeemsa biirookraasii walxaxaa ta'een nuffisiifame.
“Ani suuraa dhugaa PTSD ture,” jedhe. “Sodaa irraa gara aariitti nan jijjiirame. Dargaggoota bifa koo qaban kanneen ana fakkaatan ajjeesuuf ergamuun, biyya anaaf loluuf fedhii tokkollee hin qabneef loluun na aarse. Gootota jedhamnee waamamne, garuu akkan gowwoomfame natti dhaga'ame.”
Dhugaatii isaa unatee mataa raase. “Kanaafuu lamuu sana keessa akka hin turreef karoora nan baafadhe. Of ajjeesuuf karoora nan baafadhe.”
Shugguxii inni qabaachaa ture sanaa? Inni shugguxii .45 kan Raayyaan Waraanaa (Army) yeroo inni ba'u kenneef ture. Kan yaadannoo yoo ta'u, maqaan kutaa waraanaa isaa irratti barreeffamee ture.
“Eeyyee, gargaarsa fayyaa sammuu argachuu hin dandeenye, garuu qawwee naaf kennan,” jedhe.
Sana booda loltuu duraanii kan akkamitti akka inni jiru isa gaafate tokko wajjin haasa'e. Duncan nagaa ta'uu isaa deebiseef.
Namichi sun mataa isaa raase. “Nagaa jirta jedhee hin yaadu.”
Kan hafe akkana ture:
Loltuu duraanii: “Shugguxii isaan siif kennan sana ammayyuu qabdaa?”
Duncan: “Eeyyee.”
Loltuu duraanii: “Ni qulqulleessitaa?”
Duncan: “Eeyyee.”
Loltuu duraanii: “Halkan hundaa?”
Duncan: “Eeyyee.”
Loltuu duraanii: “Mataa keetti qabataa?”
Duncan: “Lakki.”
Loltuu duraanii: “Lakki, afaan keetti galchita, mitii?”
Duncan: “Eeyyee.”
Sana booda, hawaasa loltoota waraanaa duraanii Lawrence keessa jiran, kanneen keessaa hedduun isaanii barattoota KU turan biratti bakka argate. Gareen sun galmee barnootaa irratti, kaffaltii barnootaa jiraattota naannoo sanaa argachuu fi kutaa qo'annoo loltoota duraaniif banuu irratti gargaare.
Iddoo sanatti Brooklynne Mosley, isheen Iraq fi Afghanistan gubbaatti ergama qilleensa keessatti xiyyaarotaaf boba'aa guutuu hojjechaa turte, Duncan waliin wal barte. Isheen akka jettetti, lamaan isaaniyyuu loltoota duraanii kanneen waraana irraa deebi'an, “garuu dhugaatti gonkumaa hin deebi'in” beeku turan.
“Johnathan waan baay'ee caalu gochuu akka dandeenyu beeka ture,” jette Mosley. “Inni miira haqaa, yeroo namootaaf carraa walqixa kennitu, namni keenya keessaa hunda caalaa gadi aanaa ta'e ol qabama jedhuun kaka'a.”
Hojiin Duncan KU keessatti hojjete dhuma irratti waajjira muummee biyyaalessaa VFW Magaalaa Kaansas jiru keessatti hojii akka argatu taasise, sana boodas KC Tenants keessatti hojii qindeessummaa hojjechuutti isa geesse. Gareen hojjattootaa hawaasa isaa haaraa ta'e.
Vance, kan KC Tenants keessa jirtu, yeroo weerara dhibee daddarbaa namoonni mana keessaa baafamanii daandii irratti darbatamaa akka jiran beeksistee, dhaddacha mana keessaa baasuu kan godinaa Zoom irratti gaggeeffamu jeequuf tole-oomtota barbaadde.
Duncan waamicha sanaaf deebii kenne. Sagalee isaa dhageessisuuf qophii ol aanaa qaba ture.
“Johnathan waan sirrii fi dogoggora ta'e irratti shakkii tokko malee ifaadha,” jette Vance.
Rakkinni cimaan Heart Village Mobile Home Park tarkaanfii biraa akka fudhatu isa dhiibe. Jiraattonni mana hidhaa Godina Jackson haaraa ijaaramuuf bakka gadi lakkisuuf dirqisiifamanii baafaman. Jiraattonni tokko tokko godinichi adeemsicha seeraan hin bulchine jedhanii himatan, akkasumas maallaqa bakka jijjiirratanii qubachuuf ni argattu jedhamee itti himame akka hin argatin komatan.
Duncan akka jedhetti, qabiinsi godinichi jiraattota Heart irratti agarsiise dantaa dhabuu fi tuffii ture.
“Yeroo sanatti ture mana marii magaalaatiif dorgomuuf kan ani murteesse,” jedhe Duncan.
Tasa Hooper’s ni dukkanaa'e, gamichis ni socho'e. Obomboleettiin Adoolessa 14 waaree booda Magaalaa Kaansas keessa bubbise humna ibsaa kute, fooddaawwan raase, akkasumas mukkeen gurguddoo dhiyoo turan buqqisee galagalche.
Utuma roobni baaxii mana sanaa rurrukutuu, Duncan tasgabbiidhaan bilbila isaa fudhatee, ibsaa bilbilaa ibsuun raadaarii ilaale. Karaa gara kutaa lafa jalaatti geessu dursee beeka ture. Maamiltoonni minjaala biroo irra taa'an gara isaa ilaalan.
Yeroo gabaabaaf, akka waan hawaasa biraa qabuutti ture. Kan ammaa kun dukkana keessa ture, garuu Johnathan Duncan yeroo hunda karaa gara ifaatti isa baasu ni argata ture.