Mallattoolee qabatanii fi “Hanga hundi keenya bilisa taanutti eenyuyyuu bilisa miti” jedhanii dhaadannoo dhageessisaa, gareen Decarcerate KC guyyaa Sanbataa kortoo kallattii kaabaa Waajjira Bulchiinsa Magaalaa Magaalaa Kaansas irratti walitti qabamanii, hoggantoonni magaalaa mul'ata isaanii kan hidhaa ittisuu fi hawaasicha tajaajila fayyaa fooyya'aa ta'e waliin wal qunnamsiisuu akka fudhatan gaafatan.
Gareen kun karoora REACH jedhamu, kan hiikni isaa Responding with Empathetic Alternatives and Community Health (Filannoowwan Gara-laafina Qabaniifi Fayyaa Hawaasaatiin Deebii Kennuu) ta'e dhiyeesse; karoorri kunis haalli jiru hammaatee sadarkaa to'annoo jala ooluufi yeroo mana hidhaa keessatti dabarsuutti utuu hin cee'in dura namoota gargaaruu irratti xiyyeeffata.
Akka Decarcerate KC jedhutti, sagantaan kun sarara bilbilaa hawaasaa kan bilbiloota 911 ulaagaa guutan gara gareewwan deebii filannoo biraatti dabarsu ni qabaata. Gareewwan deebii filannoo biraa kun, poolisiin utuu keessa hin galin dura fedhii jiru guutuuf jecha, namoota qabeenyaafi tajaajiloota akka mana jireenyaa, fayyaa sammuufi tajaajila hawaasummaa wajjin wal qunnamsiisuuf kan hidhatan ta'u jedhee gareen sun ibseera.
Guyyaa Sanbataa Waajjira Bulchiinsa Magaalaa duratti, gareen kun uffata magariisa wal-fakkaatu kan dugda isaa irratti jechoonni “we keep us safe” (nageenya keenya ofuma keenyaan eegganna) jedhan barreeffaman uffatanii turan. Namoota haasaa taasisan gidduutti, gareen kun dibbee rukutaa, ililchaafi dhaadannoo dhageessisaa turan.
Miseensa Decarcerate KC kan taate Nadra Barnes, waa'ee hidhamuu ishee ragaa baateetti. Barnes akka jettetti, erga haati ishee dhibee kaansarii harmaatiin duutee booda, dhiphina guddaa keessa galtee murteewwan gaarii hin taane murteessite.
“Utuun nama gaarii na cinaa dhaabbatuufi bakka gargaarsa itti argadhu qabaadheera ta'ee, bu'aan isaa anaaf baay'ee garaagara ta'a ture,” jette Barnes. “Garuu sanaa mannaa, nan hidhame.”
“Kanaafan namoonni biroon yeroo haala dukkanaa'aa keessatti of argan gargaarsa isaan barbaachisu akka argataniif, REACH akka dhugoomuuf falmuuf murteesse,” jette.
Gareen kun, dhabinsi gargaarsaa gara murteewwan gaarii hin taanetti, kunis gara hidhamuutti utuu nama hin geessin dura, REACH hawaasa keessatti akka karaa fedhiin namootaa ittiin guutamuutti tajaajila jechuun falme.
Kero Laveli, geggeessaa Decarcerate KC, miseensota Mana Marii Magaalaa kan Magaalaa Kaansas fi hojjettoota magaalaa biroo waliin waa'ee mul'ata garee sanaa kan sagantaa haaraa deebii hawaasaa poolisii hin taane fi hidhaa dura gargaarsa biraatti qajeelchuu irratti walga'aa akka ture dubbate.
“Sagantaan kun Magaalaa Kaansas keessatti gosa isaatiin isa jalqabaa ta'a,” jedhe Laveli. “Namoota gara mana hidhaa erguu mannaa, qabeenyaa fi gargaarsa isaan barbaadan waliin wal qunnamsiisuuf, kutaa fayyaa Magaalaa Kaansas keessatti sagantaalee fayyaa hawaasaa fi gareewwan deebii uuma.”
REACH namoota yeroo mana hidhaa keessa dabarsan irraa oolchuuf tarkaanfiiwwan sadiin akka hojjetu dubbate:
- Jiraattota Magaalaa Kaansas poolisii mannaa garee deebii hawaasaa REACH gaafachuuf 311 bilbiluu filachuu danda'u.
- Deebii kennitoonni hawaasaa deebii filannoo biraa sana ni kennu, yoo barbaachise haala rakkisaa ni tasgabbeessu, akkasumas namoota waajjira qajeelchaa bakka kunuunsa dhuunfaa itti argatanitti wal qunnamsiisu.
- Qajeelchitoonni kunuunsaa fedhiiwwan hatattamaa akka nyaataa, uffataa, bishaanii fi fedhiiwwan yeroo dheeraa akka yaala fayyaa sammuu guutuuf namoota waliin ni hojjetu.
Wixineen seeraa sagantaa REACH walga'ii idilee Bitootessa 7 irratti Mana Marii Magaalaa kan Magaalaa Kaansasiif ni dhiyaata. Miseensota Mana Marii Magaalaa Laveli waa'ee sagantaa kanaa waliin dubbate keessaa tokko kan ta'e, miseensa mana marii Aanaa 6ffaa Johnathan Duncan, hiriira sana irratti argamee ture.
“Dambii magaalaa kanaaf falmaa adda duree ta'uu kootti nan boona,” jedhe Duncan. “Walga'ii baajata keenyaa dura ganama kana as kanan jiruuf baajata keenya galmee naamusaa waan ta'eefi; waan gatii itti kenninuuf maallaqa ramadna. ... Nutis namoota keenyaaf maallaqa ramaduu qabna.”
Duncan akka jedhetti, REACH jiraattota Magaalaa Kaansas hunda caalaa miidhamoo ta'an gargaarsa isaan barbaadan akka argatan ni gargaara, akkasumas adabbii “marsaa baasii guddaa qabuu fi namooma hin qabne” ni hambisa.
“Yeroo baay'ee dheeraadhaaf, as Magaalaa Kaansas keessatti fi magaalota hedduu biyya keenya keessa jiranitti, sirna kunuunsaa deeggaruuf maallaqa ramaduu dadhabnee, bakka isaa sirna adabbiitiif maallaqa ramadaa turre,” jedhe Duncan.
Hiriira sana irratti, Duncan torban dhufu keessa “tarkaanfii nageenya uummataa dursanii ittisuu” kan rakkoolee kanneen Magaalaa Kaansas keessatti furuuf kaayyeffateef wixinee seeraa akka dhiyeessu dubbate.
Wixineen seeraa kun, akka inni jedhetti, yaada furmaataa duraan Commission on Incarceration Alternatives (Komiishinii Filannoowwan Hidhaa Bakka Bu'an) magaalaa kanaa irraa kenname irratti kan hundaa'e yoo ta'u, tajaajiloota muddamaa hin taaneef, kan akka nama muddama fayyaa sammuu keessa jiruu ykn nama daandii irra rafuuf, hojimaata magaalota akka Atlanta fi Denver irraa fakkeenya fudhata.
Duncan akka jedhetti, Commission on Incarceration Alternatives (Komiishiniin Filannoowwan Hidhaa Bakka Bu'an) magaalaa kanaa ragaa dhiyeessee, sagantaa REACH jedhamu Rehabilitation and Detention Facility Committee (Koree Dhaabbata Haaromsaa fi To'annaa Jala Oolchuu) kan Duncan miseensa isaa ta'eef akka hojiirra oolu yaada dhiyeesseera.
“Wixineen seeraa kun hojjettoota bilbila 911 keenyaaf baay'ina bilbilaa ni hir'isa, poolisoota keenyaafis ba'aa ni salphisa,” jedhe Duncan. “Abbootii daldala xixiqqaa keenya kanneen yeroo baay'ee miidhaa rakkoolee kanneenii baatan ni gargaara, akkasumas marsaa hamaa jiraattonni keenya baay'ee saaxilamoo ta'an hedduun keessatti qabamanii jiran ni cabsa.”